Interpelacja nr 3982 do prezesa Rady Ministrów w sprawie świadczeń dla rodzin zastępczych Panie Premierze! Z prośbą o pomoc oraz interwencję w 1999 i 2000 r. zwracali się do mnie rodzice zastępczy. Sygnalizowane problemy związane były z brakiem środków na bieżące wypłaty świadczeń dla rodzin zastępczych oraz niestabilnością i niejednoznacznością przepisów, wynikającą z ich nader częstej zmiany: szczególne zamieszanie ˝wprowadziło rozporządzenie z 8 lipca 1999 r.˝, wydane na podstawie ustawy o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa. Zgłaszane przez zainteresowanych i ośrodki pomocy społecznej problemy oraz protesty dotyczyły zwłaszcza: kryteriów przyznawania pomocy (w zależności od dochodu), jej wysokości, precyzyjnego określenia terminów obowiązywania starych i zmienionych przepisów.
Zmiany przepisów dokonane w 2000 r. być może na dłuższy czas ustabilizują przepisy w omawianym zakresie, jednakże ich wprowadzenie zrodziło kolejne problemy:
1. Bardzo długo trwa wydawanie stosownych rozporządzeń. Kiedy ostatecznie wejdą one w życie i czy przewiduje się w nich jakąkolwiek formę refundacji pobytu dzieci z rodzin zastępczych w żłobkach i przedszkolach, chociażby w wyjątkowych przypadkach, np. wychowywania dzieci niepełnosprawnych?
2. Czy różnica między tzw. kwotą bazową a przeciętnym miesięcznym wynagrodzeniem w kwartale poprzedzającym będzie refundowane rodzinom zastępczym w oparciu o art. 55 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, jeżeli ośrodki pomocy społecznej zmieniały wysokość pomocy dla dzieci w rodzinach zastępczych w 1999 r. wykorzystując do jej ustalenia kwotę bazową?
Z poważaniem
Poseł Jolanta Banach
Warszawa, dnia 17 maja 2000 r.
Odpowiedź sekretarza stanu
w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej
- z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -
na interpelację nr 3982 w sprawie świadczeń dla rodzin zastępczych Szanowny Panie Marszałku! Nawiązując do wystąpienia pana marszałka z dnia 19 maja 2000 r., znak: SPS-0202-3982/00, zawierającego interpelację pani poseł Jolanty Banach w sprawie świadczeń dla rodzin zastępczych, pragnę poinformować, iż w 2000 r. weszła w życie ustawa z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (DzU nr 19, poz. 238), która zawiera szerokie uregulowania prawne w zakresie opieki nad rodziną i dzieckiem.
W Departamencie Pomocy Społecznej Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej przygotowywane są akty wykonawcze związane z opieką nad dzieckiem. Dotyczą one kwalifikacji osób sprawujących u wojewody nadzór nad placówkami opiekuńczo-wychowawczymi oraz ośrodkami adopcyjno-opiekuńczymi, nadzoru nad przestrzeganiem standardu wychowania i opieki w placówkach opiekuńczo-wychowawczych oraz nadzoru nad jakością działań ośrodków adopcyjno-opiekuńczych, działalności placówek opiekuńczo-wychowawczych, działalności ośrodków adopcyjno-opiekuńczych, funkcjonowania rodzin zastępczych, zasad udzielania pomocy na kontynuowanie nauki, usamodzielnienie i integrację ze środowiskiem osób opuszczających niektóre typy placówek opiekuńczo-wychowawczych, domów pomocy społecznej, zakładów poprawczych, schronisk dla nieletnich, specjalnych ośrodków szkolno-wychowawczych oraz rodzin zastępczych.
Przygotowywane rozporządzenie w sprawie rodzin zastępczych zmienia rozporządzenie wydane w 1999 r., dostosowując przepisy szczegółowe do zmian w ustawie o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (DzU nr 19, poz. 238) nowe przepisy wykonawcze muszą ukazać się do końca 2000 r. Jednak rozporządzenia ten znajdują się już w końcowej fazie uzgodnień międzyresortowych i zostaną opublikowane w najbliższym czasie.
Przygotowywany projekt rozporządzenia w sprawie rodzin zastępczych zmienia obowiązujące rozporządzenie w części dotyczącej uregulowania wysokości miesięcznej pomocy pieniężnej dla dzieci umieszczonych w rodzinach niezobowiązanych do alimentacji oraz wprowadza zasady wynagradzania rodzin zastępczych pełniących funkcję pogotowia rodzinnego.
W przygotowywanym projekcie, podobnie jak poprzednio, nie przewiduje się refundacji kosztów pobytu w żłobku lub przedszkolu dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej. Refundacja kosztów pobytu dzieci z rodzin zastępczych w żłobkach i przedszkolach nie wchodziła nigdy w skład pomocy pieniężnej wypłacanej rodzinom zastępczym, dlatego też nie ma podstaw do refundacji tych kosztów. Koszty pobytu dzieci w żłobkach lub przedszkolach refundował kurator oświaty bezpośrednio gminie prowadzącej placówkę. Obecnie organizowanie opieki w rodzinach zastępczych stało się zadaniem samorządu powiatowego i nie można temu samorządowi narzucać dodatkowych obciążeń finansowych. Natomiast gmina jako organ prowadzący żłobki i przedszkola może na wniosek rodziny zastępczej zwolnić ją częściowo lub całkowicie z ponoszenia opłat.
W 1999 r. na skutek przejścia zadania prowadzenia rodzin zastępczych z systemu oświaty do systemu pomocy społecznej wystąpiła konieczność zmiany przepisów wykonawczych w tym zakresie. Przy tej okazji nastąpiło dostosowanie podstawy wypłacania świadczenia dla rodzin zastępczych do aktualnych przepisów prawa.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 października 1993 r. w sprawie rodzin zastępczych (DzU nr 103, poz. 470 z 1993 r. z późn. zm.), wydane w oparciu o ustawę o systemie oświaty, powoływało się na ˝przeciętne wynagrodzenie miesięczne w kwartale poprzedzającym, ogłaszane przez prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej ˝Monitor Polski˝ w celach waloryzacji emerytur i rent˝. Wraz ze zmianą systemu emerytalnego takie przeciętne wynagrodzenie przestało być ogłaszane. Nie odpowiada ono zupełnie obecnie ogłaszanemu przeciętnemu wynagrodzeniu, które jest znacznie wyższe i zawiera składki na ubezpieczenia społeczne. Pomoc pieniężna na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dzieci umieszczonych w rodzinach zastępczych jest świadczeniem, od którego nie są odprowadzane składki na ubezpieczenia społeczne, dlatego też podstawą do naliczania tego świadczenia może być tylko kwota bazowa, będąca de facto przeciętnym wynagrodzeniem pomniejszonym o składki na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie bowiem z zapisem art. 19 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (DzU nr 162, poz. 1118 i z 1999 r. nr 38, poz. 360) kwota bazowa wynosi 100% przeciętnego wynagrodzenia pomniejszonego o potrącone od ubezpieczonych składki na ubezpieczenia społeczne. Natomiast kwota przeciętnego wynagrodzenia jest kwotą bazowąpowiększoną o składki na ubezpieczenia społeczne.
Powiatowe centra pomocy społecznej przyjęły od połowy 1999 r. jako podstawę do obliczania pomocy pieniężnej kwotę bazową, ponieważ jest ona najbardziej zbliżona do przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w celach waloryzacji emerytur i rent, o którym była mowa w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 21 października 1993 r. w sprawie rodzin zastępczych (DzU nr 103, poz. 470 z 1993 r. z późn. zm.). W świetle przytoczonych argumentów przemawiających za przyjęciem kwoty bazowej jako podstawy do obliczania pomocy pieniężnej dla rodzin zastępczych nie znajduje uzasadnienia refundacja rodzinom zastępczym różnicy pomiędzy kwotą bazową, a przeciętnym miesięcznym wynagrodzeniem.
Jednocześnie pragnę poinformować, iż od 1 stycznia 2001 r., zgodnie ze znowelizowaną ustawą o pomocy społecznej, zasady udzielania pomocy pieniężnej rodzinom zastępczym zostaną ujednolicone. Podstawą do naliczania świadczeń dla rodzin zastępczych stanie się zwaloryzowana kwota określona w art. 33g ust. 3 ustawy o pomocy społecznej.
Sekretarz stanu
Joanna Staręga-Piasek
Warszawa, dnia 23 czerwca 2000 r.