Interpelacja nr 406
do ministra pracy i polityki społecznej
w sprawie potrzeby nowelizacji przepisów w celu poprawy sytuacji materialnej dzieci z rodzin zastępczychZwracam się do pana ministra z interpelacją w sprawie wprowadzenia w życie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 września 2001 r. w sprawie rodzin zastępczych oraz ustawy z dnia 8 czerwca 2001 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej. Nowe przepisy dotyczące sytuacji dzieci w rodzinach zastępczych tylko częściowo naprawiły ujemne skutki wcześniejszych ustaw, a w niektórych przypadkach znacznie pogorszyły sytuację materialną tych rodzin, w porównaniu do poprzednio obowiązujących przepisów.
W licznych interwencjach, składanych wielokrotnie na ręce rządu, prezydenta, ministra pracy i polityki społecznej, rzecznika praw dziecka i rzecznika praw obywatelskich zwracano uwagę na niekorzystną sytuację dzieci z rodzin zastępczych w tym zakresie.
Szczególną uwagę należy poświęcić - moim zdaniem - sytuacji materialnej dzieci niepełnosprawnych w tych rodzinach, zwłaszcza sprawie zasiłków pielęgnacyjnych. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 września 2001 r. w przypadku dzieci do lat 7 ogranicza wysokość pomocy do 80% kwoty będącej podstawą naliczania świadczenia, natomiast dla dzieci w wieku od lat 7 do 18 wysokość tej pomocy wynosi tylko 60% podstawy. Przed wprowadzeniem zmian pomoc była udzielana w wysokości 100% podstawy bez względu na wiek dziecka.
Wyżej wymienione rozporządzenie przewiduje odliczenie od kwoty przyznanej pomocy 50% dochodów dziecka. W sytuacji, gdy kwota świadczeń jest już i tak niska, kolejne jej pomniejszanie jest bardzo krzywdzące i dodatkowo pogarsza sytuację materialną dzieci i ich opiekunów.
Kolejna sprawa to pomoc materialna przyznawana dzieciom usamodzielniającym się, będącym w okresie nauki. Obecne przepisy przewidują tylko 30% podstawy świadczenia, co stanowi znaczne obniżenie tej wartości w porównaniu do poprzednio przyznawanej pomocy. Jest to zdecydowanie zbyt niska kwota jak na potrzeby dziecka uczącego się i próbującego rozpocząć samodzielne życie, które może w obecnej sytuacji liczyć tylko na pomoc rodziny zastępczej.
W związku z powyższym pragnę zapytać pana ministra, czy w obecnej sytuacji, biorąc pod uwagę stan finansów państwa, możliwe są takie zmiany w przepisach prawa, które poprawią sytuację materialną dzieci z rodzin zastępczych, tak aby i one miały szansę na równy start w dorosłe życie tak jak ich rówieśnicy, których nie dotknęła tragedia utraty rodziców.
Z poważaniem
Poseł Jan Kochanowski
Gorzów Wlkp., dnia 14 stycznia 2002 r
Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej - z upoważnienia ministra - na interpelację nr 406
w sprawie potrzeby nowelizacji przepisów w celu poprawy sytuacji materialnej dzieci z rodzin zastępczych
Szanowny Panie Marszałku!
W odpowiedzi na wystąpienie pana marszałka z dnia 21 stycznia 2002 r., znak SPS-0202-406/02, zawierające interpelację pana posła Jana Kochanowskiego w sprawie przepisów dotyczących zasiłków dla dzieci z rodzin zastępczych, uprzejmie informuję, że zmiany przepisów prawnych nastąpiły w związku ze zmianami zapisów ustawowych w ustawie z dnia 8 czerwca 2001 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych ustaw (DzU z 2001 r. nr 72, poz. 748).Analizując wysokość świadczeń przyznawanych rodzinom zastępczym, należy przede wszystkim mieć świadomość, że jest to pomoc pieniężna przyznawana na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej. Wysokość tego świadczenia nie może więc pokrywać wszystkich wydatków ponoszonych na utrzymanie dziecka.
Obecnie, od sierpnia 2001 r., wszystkie dzieci umieszczone w rodzinach zastępczych otrzymują pomoc pieniężną w równej wysokości, niezależnie od dochodu rodziny zastępczej. Jest to pomoc w wysokości 40% podstawy wynoszącej 1573 zł (jest to kwota 629,20 zł). Jeśli dziecko ma dochody (rentę rodzinną wraz z dodatkiem dla sierot zupełnych, zasiłek pielęgnacyjny, dodatek pielęgnacyjny, otrzymywane alimenty lub dochody uzyskiwane z majątku dziecka), wysokość pomocy pieniężnej pomniejsza się o kwotę odpowiadającą połowie dochodów dziecka. Poza pomocą pieniężną z tytułu umieszczenia w rodzinie zastępczej dziecko oczywiście zachowuje prawo do pełnej wysokości innych świadczeń stanowiących jego dochód. Według szacunków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej tylko ok. 30% dzieci umieszczonych w rodzinach zastępczych ma własne dochody. Wprowadzenie mechanizmu pomniejszania pomocy pieniężnej w jednakowej dla wszystkich wysokości jest mechanizmem pozwalającym na zachowanie zasady równości wszystkich dzieci wobec prawa.
Jednocześnie wprowadza się dodatkową pomoc pieniężną dla dzieci o specjalnych potrzebach. Rozporządzenie określa wysokość oraz szczegółowe zasady przyznawania pomocy pieniężnej w wysokości wyższej niż 40% podstawy, lecz nieprzekraczającej 80% tej podstawy. Intencją ustawodawcy było, by przepis ten wprowadził większe zróżnicowanie dodatkowej pomocy pieniężnej w zależności od potrzeb dziecka. Wyższym finansowaniem objęto dzieci w wieku przedszkolnym, gdyż przy wysokich odpłatnościach za przedszkole rodzina zastępcza często rezygnowała z posyłania ich do przedszkola, ograniczając tym samym możliwość stymulacji rozwoju tych dzieci. Jako kryterium przyznawania pomocy pieniężnej dla dzieci niepełnosprawnych przyjęto uprawnienie do otrzymywania zasiłku pielęgnacyjnego i wiek dziecka. Sprawa zróżnicowania wysokości pomocy pieniężnej dla dzieci niepełnosprawnych będzie ponownie rozpatrzona po wejściu w życie przepisów dotyczących orzekania stopnia niepełnosprawności u osób poniżej szesnastego roku życia. Jednocześnie pragnę podkreślić, że w poprzednich uregulowaniach prawnych w sprawie rodzin zastępczych dzieci niepełnosprawne otrzymywały 80% podstawy, a nie 100%.
Natomiast jeżeli chodzi o pomoc pieniężną przyznawaną osobom pełnoletnim wychowanym w rodzinach zastępczych, to przepis o pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki dla pełnoletnich osób z rodzin zastępczych w wysokości 30% podstawy nie jest przepisem nowym. Obowiązuje on od 1 stycznia 2000 r. Sposób i kryteria przyznawania pomocy pieniężnej z tytułu usamodzielnienia i pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki regulują przepisy rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z dnia 9 października 2001 r. w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie dla pełnoletnich osób z rodzin zastępczych oraz osób opuszczających niektóre typy placówek opiekuńczo-wychowawczych i domów pomocy społecznej, zakłady poprawcze, schroniska dla nieletnich i specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze (DzU z 2001 r. nr 120, poz. 1293).
Pomoc pieniężna na kontynuowanie nauki dla pełnoletnich osób, które osiągnęły pełnoletność w rodzinach zastępczych, jest świadczeniem udzielanym przez państwo w wysokości adekwatnej do możliwości finansowych państwa. Przy ustalaniu wysokości tej pomocy nie zakładano, że ma być ona wystarczająca na pełne pokrycie potrzeb tych osób. Jest to pomoc na częściowe pokrycie potrzeb. Resztę środków osoby te muszą pozyskiwać z innych źródeł, np. stypendiów, pracy dorywczej itp. W obecnej sytuacji finansowej państwa nie ma możliwości zwiększenia pomocy pieniężnej dla pełnoletnich osób, które wychowywały się w rodzinach zastępczych.
W obecnej sytuacji finansowej państwa nie ma możliwości zwiększenia pomocy pieniężnej dla dzieci wychowywanych w rodzinach zastępczych. Dzieci te mają zapewnione środki finansowe na zaspokojenie podstawowych potrzeb. W dużo gorszej sytuacji są dzieci, których rodziców dotknęło bezrobocie lub ubóstwo z innych przyczyn. Dzieci takie mają jeszcze mniej szans na równy start w dorosłe życie niż dzieci z rodzin zastępczych.
Z poważaniem
Sekretarz stanu
Jolanta Banach
Warszawa, dnia 5 lutego 2002 r.
Interpelacja nr 698
do prezesa Rady Ministrów
w sprawie sytuacji finansowej dzieci z rodzin zastępczychZwracam się do pana premiera w sprawie rozwiązań prawnych zawartych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 29 września 2001 r. w sprawie rodzin zastępczych i ustawy z dnia 8 czerwca 2001 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych ustaw.
Nowo przyjęte rozwiązania w kilku przypadkach pogarszają sytuację materialną dzieci z rodzin zastępczych. Dotyczy to następujących problemów:
1. Ograniczona została wysokość pomocy (zasiłku pielęgnacyjnego) dzieciom do lat 7 do 80% podstawy pomocy, a dzieciom w wieku 7-18 lat zmniejszono wysokość zasiłku do 60% podstawy. Jest to bardzo krzywdzące dzieci, które ze względu na stan zdrowia wymagają większych nakładów finansowych ze strony opiekunów.
2. Wprowadzono obowiązek odliczania 50% dochodu dziecka od kwoty przyznanej pomocy. Tego typu regulacja negatywnie wpływa na sytuację dzieci, która była i tak zaniżona w stosunku do realnych potrzeb.
Określenie pomocy finansowej dzieciom usamodzielniającym się, jeszcze uczącym się, na poziomie 30% podstawy znacząco pogarsza i tak już trudną sytuację dzieci i ich rodzin, gdyż w dalszym ciągu pozostaje ono w więzi z rodziną zastępczą i w dalszym ciągu wymaga ono opieki i dużego wsparcia finansowego.
Uprzejmie proszę pana premiera o informację, czy trwają lub ewentualnie planowane są prace nad zmianą przepisów, które regulują sytuację materialną dzieci z rodzin zastępczych i rozwiązują powyższe problemy.
Poseł Kazimierz Marcinkiewicz
Gorzów Wlkp., dnia 18 stycznia 2002 r.
Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej - z upoważnienia prezesa Rady Ministrów - na interpelację nr 698
w sprawie sytuacji finansowej dzieci z rodzin zastępczych
Szanowny Panie Marszałku!
W odpowiedzi na wystąpienie pana marszałka z dnia 28 lutego 2002 r., znak SPS-0202-698/02, zawierające interpelację pana posła Kazimierza Marcinkiewicza w sprawie sytuacji finansowej dzieci z rodzin zastępczych uprzejmie informuję, że zmiany przepisów prawnych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 29 wrześna 2001 r. (DzU nr 120, poz. 1284) nastąpiły w związku ze zmianami zapisów ustawowych w ustawie z dnia 8 czerwca 2001 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych ustaw (DzU z 2001 r. nr 72, poz. 748).Analizując wysokość świadczeń przyznawanych rodzinom zastępczym, należy przede wszystkim mieć świadomość, że jest to pomoc pieniężna przyznawana na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej. Wysokość tego świadczenia nie może więc pokrywać wszystkich wydatków ponoszonych na utrzymanie dziecka.
Obecnie od sierpnia 2001 r. wszystkie dzieci umieszczone w rodzinach zastępczych otrzymują pomoc pieniężną w równej wysokości, niezależnie od dochodu rodziny zastępczej. Jest to pomoc w wysokości 40% podstawy wynoszącej 1573 zł (jest to kwota 629,20 zł).
Jednocześnie wprowadza się dodatkową pomoc pieniężną dla dzieci o specjalnych potrzebach. Rozporządzenie określa wysokość oraz szczegółowe zasady przyznawania pomocy pieniężnej określonej w art. 33g ust. 2 ustawy o pomocy społecznej w wysokości wyższej niż 40% podstawy, lecz nieprzekraczającej 80% tej podstawy. Intencją ustawodawcy było, by przepis ten wprowadził większe zróżnicowanie dodatkowej pomocy pieniężnej w zależności od potrzeb dziecka. Dzieci od lat 7 otrzymują teraz pomoc pieniężną w wysokości 60% podstawy. W poprzedniej regulacji prawnej pomoc pieniężna w wysokości 80% podstawy przysługiwała dzieciom do lat 3. Obecnie wyższym finansowaniem objęto dzieci w wieku przedszkolnym, gdyż przy wysokich odpłatnościach za przedszkole rodzina zastępcza często rezygnowała z posyłania ich do przedszkola, ograniczając tym samym możliwość stymulacji rozwoju tych dzieci. Jako kryterium przyznawania pomocy pieniężnej dla dzieci niepełnosprawnych przyjęto uprawnienie do otrzymywania zasiłku pielęgnacyjnego i wiek dziecka. W cytowanym wyżej rozporzdzeniu przyjęto zasadę, że dzieci o zwiększonych potrzebach otrzymywać będą pomoc w wysokości 60% podstawy. Natomiast w szczególnie trudnych przypadkach, takich jak dziecko małe niepełnosprawne lub dziecko niepełnosprawne i jednocześnie niedostosowane społecznie, przysługiwać będzie pomoc w wysokości 80% podstawy. Niestety przy obecnym stanie finansów państwa nie można dzieciom tym przyznać pomocy pieniężnej na takim poziomie, aby zaspokoić w pełni ich potrzeby.
Zgodnie z art. 33g ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, jeśli dziecko ma dochody (rentę rodzinną wraz z dodatkiem dla sierot zupełnych, zasiłek pielęgnacyjny, dodatek pielęgnacyjny, otrzymywane alimenty lub dochody uzyskiwane z majątku dziecka), wysokość pomocy pieniężnej pomniejsza się o kwotę odpowiadającą połowie dochodów dziecka. Według szacunków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej tylko ok. 30% dzieci umieszczonych w rodzinach zastępczych ma własne dochody. Wprowadzenie mechanizmu pomniejszania pomocy pieniężnej o kwotę równą połowie dochodu dziecka jest mechanizmem gwarantującym, że dzieci, które nie mają żadnych dochodów lub mają bardzo niskie dochody, otrzymają większą pomoc pieniężną.
Poza pomocą pieniężną z tytułu umieszczenia w rodzinie zastępczej, dziecko oczywiście zachowuje prawo do pełnej wysokości innych świadczeń stanowiących jego dochód.
Natomiast jeżeli chodzi o pomoc pieniężną przyznawaną osobom pełnoletnim wychowywanym w rodzinach zastępczych, to przepis o pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki dla pełnoletnich osób z rodzin zastępczych w wysokości 30% podstawy nie jest przepisem nowym. Obowiązuje on od 1 stycznia 2000 r. Sposób i kryteria przyznawania pomocy pieniężnej z tytułu usamodzielnienia i pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki regulują przepisy rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z dnia 9 października 2001 r. w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie dla pełnoletnich osób z rodzin zastępczych oraz osób opuszczających niektóre typy placówek opiekuńczo-wychowawczych i domów pomocy społecznej, zakłady poprawcze, schroniska dla nieletnich i specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze (DzU z 2001 r. nr 120, poz. 1293).
Pomoc pieniężna na kontynuowanie nauki dla pełnoletnich osób, które osiągnęły pełnoletność w rodzinach zastępczych, jest świadczeniem udzielanym przez państwo w wysokości adekwatnej do możliwości finansowych państwa. Przy ustalaniu wysokości tej pomocy nie zakładano, że ma być ona wystarczająca na pełne pokrycie potrzeb tych osób. Jest to pomoc na częściowe pokrycie potrzeb. Resztę środków osoby te muszą pozyskiwać z innych źródeł, np. stypendiów, pracy dorywczej, kredytów studenckich. Obecnie nie ma możliwości zwiększenia pomocy pieniężnej dla pełnoletnich osób, które wychowywały się w rodzinach zastępczych.
Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej nie przewiduje w najbliższym okresie prac nad zmianą przepisów dotyczących rodzin zastępczych. Jednocześnie pragnę stwierdzić, że w obecnej sytuacji finansowej państwa nie ma możliwości zwiększenia pomocy pieniężnej dla dzieci wychowywanych w rodzinach zastępczych. Dzieci te mają zapewnione środki finansowe na zaspokojenie podstawowych potrzeb i znajdują się w dużo lepszej sytuacji niż np. dzieci, których rodziców dotknęło bezrobocie lub ubóstwo z innych przyczyn.
Z poważaniem
Sekretarz stanu
Jolanta Banach
Warszawa, dnia 21 marca 2002 r.
Interpelacja nr 835
do ministra pracy i polityki społecznej
w sprawie dostosowania instrumentów prawnych i zapewnienia powiatom odpowiednich środków finansowych na realizację zadań z zakresu polityki społecznejPowiaty w wykonywaniu zadań z zakresu pomocy społecznej spotykają się z głębokimi problemami. Przydzielono im zadania, które w polityce społecznej uznawane są za najtrudniejsze, wymagające bardzo wysokich kosztów własnych, które nie były dotychczas rozwiązywane. Zadania te dotyczą grup i osób specjalnej troski, osób niepełnosprawnych, przewlekle chorych i starych bez opieki, chorych psychicznie, zdezorganizowanych i patologicznych rodzin, rodzin zastępczych, dzieci pozbawionych opieki, uchodźców, a także innych kategorii osób, które wymagają stałej, indywidualnej, specjalistycznej i kosztownej pomocy i opieki. Powiaty zobowiązano do powołania i prowadzenia wielu instytucji, np. ośrodka interwencji kryzysowej, mieszkań chronionych, ośrodków wsparcia, rodzinnych poradni specjalistycznych, wykwalifikowanych rodzin zastępczych.
Aktualnie - nagle z naruszeniem zasady vacatio legis - powiatom wyznaczono szereg nowych zadań, m.in. z zakresu rehabilitacji zawodowej i społecznej, do których nie ma przygotowanych przepisów wykonawczych i odpowiednich procedur administracyjnych, a wymagających natychmiastowego działania, a także wykwalifikowanej kadry.
Ten szeroki zakres zadań społecznych przypisano powiatowym centrom pomocy rodzinie i tak już przytłoczonym nadmiarem zadań bieżących, borykających się z niedostatkiem środków, kadry i odpowiednich warunków pracy, stale stojących przed problemem systematycznego budowania zespołów pracowniczych, podejmujących oprócz kosztownych zadań ustawowych - różne formy aktywności, których ˝nie widać˝ w budżecie powiatu.
Powiatowym centrom pomocy rodzinie powierzono ponadto rolę kreatora lokalnej polityki społecznej (opracowywanie powiatowej strategii rozwiązywania problemów społecznych), gdy tymczasem pomoc społeczna jest jedną z instytucji polityki społecznej i nie może rozwiązywać wszystkich problemów społecznych w powiecie. Pomoc społeczna nie zastąpi polityki społecznej. Do wdrażania koncepcji lokalnej polityki społecznej muszą być dostosowane prawne, finansowe, kadrowe i instytucjonalne narzędzia jej realizacji. Jednocześnie do centrum przypisano zadania szczegółowe polegające na przyznawaniu i wypłacaniu świadczeń oraz prowadzeniu pracy socjalnej.
Warunkiem sprzyjającym realizacji zadań i koncentracji polityki społecznej musi być dostatek środków finansowych. Jednak powiat większość zadań wykonuje w ramach środków rządowych (dotacji i subwencji), przy czym ich wielkość jest mocno niedoszacowana. Powiat nie ma własnych dochodów, którymi mógłby zasilać swoje jednostki organizacyjne, utrzymywać i modernizować posiadaną infrastrukturę, zatrudniać i szkolić kadrę niezbędną do realizacji własnych zadań. Koszty realizacji poszczególnych zadań nigdy nie zostały należycie policzone. Ustala się je ˝wskaźnikowo˝ i dostosowuje doraźnie do założeń budżetu państwa. Prowadzi to do obniżenia świadczonych usług w tak istotnych dziedzinach, jak ochrona zdrowia, edukacja publiczna, opieka i wychowanie, zwalczanie bezrobocia, pomoc niepełnosprawnym.
Analiza budżetów jednostek organizacyjnych pomocy społecznej np. w powiecie puławskim na 2002 r. prowadzi do konkluzji, że ich funkcjonowanie i realizacja wielu zadań będzie poważnie zagrożona. Dramatyczna jest również sytuacja placówek opiekuńczo-wychowawczych.
Ustalone obecnie dotacje celowe na ich funkcjonowanie nie gwarantują zaspokojenia elementarnych potrzeb wychowanków i efektywnych procesów wychowawczych. W planie finansowym przewidziano dla:
- młodzieżowego ośrodka wychowawczego kwotę 1 126 000 zł. Potrzeby placówki określono na kwotę 1 989 800 zł, a wykonanie budżetu za 2001 r. zamknęło się na poziomie 1 407 600 zł;
- domu dziecka - plan na 2002 r. - 1 140 000 zł, potrzeby 1 685 700 zł, wykonanie za 2001 r. 1 542 500 zł;
- ogniska wychowawczego - plan na 2002 r. - 336 000 zł, potrzeby 600 000 zł, wykonanie za 2001 r. - 492 000 zł.
Również drastyczne obniżenie planu dotacji na rodziny zastępcze z kwoty 1 430 000 zł do kwoty 836 000 zł, przy rzeczywistych potrzebach 1 620 000 zł powoduje niewypłacenie świadczeń zagwarantowanych ustawą i konkretyzowanych w drodze decyzji administracyjnych, a także spowoduje określone sankcje prawne.
Na podkreślenie zasługuje fakt, że powiat puławski jest drugim co do wielkości powiatem w woj. lubelskim, o dużym natężeniu problemów społecznych, których konsekwencją jest ogromna liczba spraw i klientów w jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej - zwłaszcza w Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie, a ich obsługa wymaga poważnych nakładów materiałowych i osobowych.
Decentralizacja zadań na szczebel powiatu nie idzie w parze z zabezpieczeniem odpowiednich środków na realizację i obsługę zadań. Etaty i środki w zarządzie i oddziałach PFRON bądź administracji szczebla wojewódzkiego pozostały bądź pozostają nadal w nienaruszonej strukturze, która przejmuje wyłącznie funkcje nadzorcze, a na bezpośrednie wykonywanie zadań powierzonych powiatowi nie ma zagwarantowanych środków finansowych.
Czy istnieje możliwość dostosowania instrumentów prawnych i zabezpieczenia odpowiednich środków finansowych dla powiatów, niezbędnych do realizacji zadań z zakresu polityki społecznej?
Poseł Tadeusz Polański
Warszawa, dnia 4 marca 2002 r.
Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej - z upoważnienia ministra - na interpelację nr 835
w sprawie dostosowania instrumentów prawnych i zapewnienia powiatom odpowiednich środków finansowych na realizację zadań z zakresu polityki społecznej
Szanowny Panie Marszałku!
W odpowiedzi na pismo pana marszałka z dnia 12 marca br. znak: SPS-0202-835/02 dotyczące interpelacji posła Tadeusza Polańskiego w sprawie dostosowania instrumentów prawnych i zapewnienia powiatom odpowiednich środków finansowych na realizację zadań z zakresu polityki społecznej, uprzejmie informuję:Są mi znane trudności, jakie napotyka powiatowa pomoc społeczna w realizacji ciążących na niej zadań. Wyrażam nadzieję, że planowane przez władze powiatowe i przez rząd RP działania przyczynią się do choćby częściowej poprawy warunków finansowania, a tym samym funkcjonowania tej służby.
Powiatom powierzono szereg zadań, które przez długi okres czasu nie były należycie i kompleksowo realizowane, także z tej przyczyny, iż samorządy gmin, a także inne podmioty życia publicznego nie mogły podołać ich realizacji. Skutki tego stanu ponosiły osoby i rodziny wymagające specjalistycznego, a zatem często drogiego wsparcia oraz całe społeczeństwo.
W ramach reformowania administracji państwa od 1998 r. samorząd powiatowy realizuje te ponadgminne zadania publiczne, w tym pomocy społecznej, których samorząd gminy nie był w stanie realizować. Do zakresu zadań wykonywanych przez samorząd powiatowy zaliczono m.in. pomoc społeczną, politykę prorodzinną, wspieranie osób niepełnosprawnych, utrzymanie powiatowych obiektów użyteczności publicznej, a także współpracę z organizacjami pozarządowymi.
Do realizacji zadań pomocy społecznej zleconych przez administrację rządową powołano powiatowe centra pomocy rodzinie, które ponadto realizują szereg zadań wynikających z innych niż ustawa o pomocy społecznej ustaw, a także te zadania pomocy społecznej, które samorząd powiatowy im powierzył.
Jestem przekonany, iż jednostki samorządu powiatowego po zakończeniu prac związanych z organizacją powiatowych centrów pomocy rodzinie będą skutecznie działać nie tylko na rzecz określonych osób i rodzin, ale także na rzecz określonych środowisk i społeczności. Także dlatego projektuje się np. poszerzenie obowiązków powiatowych centrów pomocy rodzinie, które w przyszłości nie tylko przygotowywać będą dla władz powiatowych projekty strategii rozwiązywania określonych problemów społecznych, ale także projekty programów zmierzających do rozwiązywania, czy choćby tylko łagodzenia tych problemów.
Ponadto centra te powinny koordynować realizację zadań wynikających z programów przyjętych do realizacji przez władze powiatu oraz informować je o rezultatach podejmowanych działań. Jak się wydaje w opracowywaniu projektów strategii rozwiązywania problemów społecznych oraz w opracowywaniu projektów programów zmierzających do rozwiązywania określonego problemu społecznego rosnący udział mieć będą także inne niż publiczne podmioty życia społecznego, w tym organizacje pozarządowe, z którymi samorząd powiatowy współdziała od lat.
Nie sądzę, by efektywność działań w zakresie polityki społecznej mogła być uzależniana wyłącznie od dostatku środków finansowych. Uważam natomiast, że w sytuacji braku wystarczających środków publicznych, jakie mogą być przeznaczone na realizację zadań pomocy społecznej, poprawa współdziałania wszystkich podmiotów pomocy społecznej może przyczynić się do zwiększenia poziomu zaspokojenia potrzeb w zakresie różnych form wspierania osób i rodzin, które własnym staraniem nie mogą zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych. Łączenie publicznych i niepublicznych zasobów staje się jednym z głównych kierunków doskonalenia organizacji i funkcjonowania tych podmiotów życia publicznego, które kreują i realizują politykę społeczną.
Wyrażam przekonanie, iż podjęte przez rząd RP działania związane z przygotowaniem projektu nowelizacji ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego zaowocują takimi rozwiązaniami, które zapewnią samorządom terytorialnym pełniejszy dostęp do środków finansowych, a tym samym umożliwią skuteczniejsze wspieranie tych, którzy wsparcia wymagają. Samorządność to także branie odpowiedzialności za realizację lokalnych polityk społecznych.
Rząd RP nie zamierza zwalniać władz lokalnych z tej odpowiedzialności, natomiast w związku z zasadą pomocniczości państwa zakłada opracowywanie i realizację rządowych programów osłonowych, mających na celu ochronę poziomu życia osób, rodzin lub grup społecznych, znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej. Zmiany prawa zmierzać będą do umocnienia samorządu terytorialnego jako podstawowego podmiotu pomocy społecznej, który wespół z administracją rządową działać będzie na rzecz zaspokajania potrzeb lokalnych środowisk oraz organizowania im koniecznego wsparcia.
Informuję, iż mimo trudnej sytuacji finansowej państwa podjęto skuteczne działania mające na celu złagodzenie braków środków finansowych na realizację w 2002 r. niektórych zadań pomocy społecznej poprzez przesunięcia środków z rezerw celowych do planu wydatków w budżetach wojewodów. W wyniku dokonanego przesunięcia wydatków budżet pana wojewody lubelskiego został zwiększony o 3,6 mln zł, w rozdziale 85301: Placówki opiekuńczo-wychowawcze oraz o 1,7 mln zł w rozdziale 85304: Rodziny zastępcze. W związku z tym wojewoda lubelski będzie miał możliwość rozdysponowania pozyskanych dodatkowo środków na poszczególne powiaty.
Na uzupełnienie niedoborów powstałych w ciągu roku w zakresie finansowania powyższych zadań pozostawiono jeszcze w rezerwach celowych budżetu państwa: 52,5 mln zł na placówki opiekuńczo-wychowawcze i 40 mln zł na rodziny zastępcze. rodki te będą przekazywane sukcesywnie w ciągu bieżącego roku wojewodom, stosownie do sytuacji w danym województwie oraz zgłoszonych przez wojewodów potrzeb.
Do zadań z zakresu pomocy społecznej realizowanych przez powiat należy m.in. zapewnienie opieki i wychowania dzieciom niedostosowanym społecznie w szczególności poprzez prowadzenie placówek resocjalizacyjnych zapewniających całodobową opiekę, wychowanie oraz edukację. Do placówek tego typu należą młodzieżowe ośrodki wychowawcze. Wiele czynników, takich jak specyfika ich działalności, nierównomierne rozmieszczenie placówek na terenie kraju, konieczność prowadzenia przy nich szkół o specjalnym profilu, sprawia, że powiaty prowadzące te placówki odczuwają znaczne trudności w związku z realizacją tego zadania. Niechęć powiatów do prowadzenia tak specjalistycznych placówek jak placówki resocjalizacyjne jest spowodowana również wysokim kosztem utrzymania wychowanków, na który składa się przede wszystkim wynagrodzenie wysokospecjalistycznej kadry. Konieczność objęcia nieletnich działaniami resocjalizacyjnymi zarówno w placówce, jak i w szkole o odpowiednim profilu powoduje wiele problemów związanych z jednoczesnym zarządzaniem i szkołą i placówką. Rozdzielenie kompetencji szkoły i placówki między oświatę a pomoc społeczną spowodowało wiele trudności organizacyjnych. Należą do nich m.in.:
- trudności w dobraniu odpowiedniego profilu szkoły do potrzeb umieszczanego dziecka,
- niektóre powiaty prowadzące placówkę i szkołę dążą do likwidacji szkół działających tylko na potrzeby tej placówki,
- przy rozdzieleniu funkcji dyrektora placówki i dyrektora szkoły występują trudności z zachowaniem jedności procesu resocjalizacyjnego i procesu nauczania.
Odkąd placówki te są prowadzone przez powiat, utrudnione jest znalezienie odpowiedniego miejsca dla nieletniego. Poza tym powiaty prowadzące placówki resocjalizacyjne nie są zainteresowane ich utrzymaniem na swoim terenie, gdyż na ogół albo nie ma wcale w nich mieszkańców tego powiatu, albo jest ich tam tylko kilku. Placówki resocjalizacyjne mają wyraźnie charakter ponadpowiatowy i dla usprawnienia ich funkcjonowania należałoby przenieść zadanie ich prowadzenia na poziom województwa oraz scentralizować system kierowania do nich. Pierwsze próby uregulowania tej sytuacji zostały już podjęte. Nowelizacja przepisów z zakresu pomocy społecznej w ustawie z dnia 8 czerwca 2001 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych ustaw (DzU z 2001 r. nr 72, poz. 748) do zadań samorządu województwa wprowadziła organizowanie i prowadzenie jednostek organizacyjnych pomocy społecznej o zasięgu ponadpowiatowym, stwarzając tym samym warunki do przejęcia na poziom wojewódzki zadania prowadzenia placówek resocjalizacyjnych. Obecnie możliwe jest podjęcie kroków zmierzających do przejmowania placówek resocjalizacyjnych przez samorządy wojewódzkie.
Zgodnie z przepisem art. 4 ust. 1 pkt 5 ustawy o samorządzie powiatowym do zadań własnych samorządów należy wspieranie osób niepełnosprawnych. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu do wyroku z dnia 28 czerwca 2001 r. (sygn. akt U. 8/2000), stwierdził, że zgodnie z ww. przepisem powiat wykonuje zadania publiczne o charakterze ponadgminnym w zakresie wspierania osób niepełnosprawnych oraz że zadania wymienione w tym artykule są zadaniami samorządowymi, które można określić jako zadania własne samorządu powiatowego, skoro ustawa w innych przepisach mówi o powierzeniu powiatowi na podstawie porozumienia z organami administracji rządowej, wykonywania zadań publicznych z zakresu administracji rządowej (art. 5 ust. 1 tej ustawy).
Zatem zmiany przyjęte w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (DzU nr 123, poz. 776, z późn. zm.) - oprócz charakteru porządkującego - miały na celu oprócz dotychczas finansowanych ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych zadań własnych powiatu na rzecz osób niepełnosprawnych rzeczowe określenie innych zadań własnych powiatu, które będą mogły podlegać finansowaniu lub dofinansowaniu przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (art. 35a ustawy).
W wyniku zmian zwiększono katalog zadań własnych powiatu na rzecz osób niepełnosprawnych, które mogą podlegać dofinansowaniu ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. rodki funduszu na realizację tych zadań zostaną przekazane powiatom w trybie określonym w art. 48 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych.
Rada powiatu ma samodzielność określania priorytetów realizowanych zadań na rzecz osób niepełnosprawnych, co pozwala na racjonalizację wydatkowania środków funduszu oraz wykorzystanie tych środków zgodnie z potrzebami osób niepełnosprawnych zamieszkałych w danym powiecie.
Art. 35c ustawy uzupełniono o delegację dla ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego o możliwość określenia szczegółowych zasad sporządzania przez powiaty sprawozdań rzeczowo-finansowych oraz wniosków do planu finansowego funduszu z uwzględnieniem wzoru wniosku i sprawozdania, ażeby ujednolicić te zasady oraz wzory w skali całego kraju, a tym samym ułatwić funduszowi opracowanie ewentualnego jednolitego programu mającego na celu efektywne korzystanie z danych nadsyłanych przez powiaty.
Narzędzia ustawowe, które otrzymały powiaty, pozwolą na racjonalne wykorzystanie środków funduszu i umożliwią kierowanie tych środków w oparciu o powiatowe programy działań tam, gdzie jest największa potrzeba.
Jednocześnie informuję, że obecnie na ukończeniu są prace nad dwoma kluczowymi dla samorządów powiatowych aktami wykonawczymi do ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Są nimi:
- rozporządzenie w sprawie rodzaju zadań, które mogą być finansowane ze środków PFRON - skierowane do uzgodnień międzyresortowych i konsultacji społecznych,
- rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad sporządzania sprawozdań rzeczowo-finansowych o zadaniach zrealizowanych ze środków PFRON oraz wniosków do planu finansowego tego funduszu.
Natomiast rozporządzenie w sprawie algorytmu przekazywania środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych jednostkom samorządu terytorialnego zostało przyjęte przez Radę Ministrów w dniu 5 marca br. i opublikowane w Dzienniku Ustaw nr 23 z dnia 16 marca br. Rozporządzenie wchodzi w życie w ciągu 14 dni od daty ogłoszenia. Wskazano w nim katalog zadań powiatu dofinansowywanych ze środków PFRON.
Ponadto informuję, że zgodnie z art. 54 pkt 3 ustawy koszty obsługi zadań realizowanych przez samorządy powiatowe pokrywane są ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w wysokości faktycznie poniesionej, nie więcej jednak niż 2% środków wykorzystanych na realizację zadań i przekazanych powiatom w ramach algorytmu.
Pragnę dodać, że ustawodawca w art. 48 pkt 1a przewidział także prawną możliwość przekazywania samorządom przez prezesa zarządu funduszu dodatkowych środków na dofinansowanie realizacji zadań powiatu wynikających z ustawy.
Konsekwencją określenia innych zadań własnych powiatu, które będą mogły podlegać finansowaniu lub dofinansowaniu przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, dotychczas realizowanych przez PFRON, będzie ograniczenie stanu zatrudnienia w funduszu. W roku bieżącym przewiduje się redukcję tego zatrudnienia o 110 etatów.
Wyrażam przekonanie, iż mimo sygnalizowanych problemów, na jakie napotyka powiat puławski w realizacji zadań związanych z rehabilitacją społeczną i zawodową osób niepełnosprawnych, wspieranie tej grupy osób, także z wykorzystaniem środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, zapewnia im możliwość bezpieczniejszego, bardziej aktywnego i godnego życia. To także winno motywować osoby pełniące różne funkcje we władzach publicznych do dalszych wysiłków na rzecz nie tylko zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych tej grupie osób, ale także na rzecz ich integracji społecznej.
Wyrażam ponadto przekonanie, iż dalsze reformowanie państwa, oparte m.in. o umacnianie samorządu powiatowego jako jednego z podstawowych podmiotów lokalnej polityki społecznej uwzględniać będzie postulaty dostosowania instrumentów prawnych i zabezpieczenia środków finansowych umożliwiające tym podmiotom należyte realizowanie nałożonych na nie zadań.
Pozostaję z szacunkiem Sekretarz stanu
Jolanta Banach
Warszawa, dnia 4 kwietnia 2002 r.