List otwarty

Szanowni Państwo

Chrześcijańskie Stowarzyszenie Pomocy Dzieciom "Misja Nadziei" jest organizacją pozarządową, mającą na celu rozwiązywanie problemów dzieci dotkniętych sieroctwem biologicznym i społecznym. Cel swój realizuje poprzez promowanie rodzin zastępczych i rodzinnych domów zastępczych. Od kilku lat angażuje się w rozwój idei rodzicielstwa zastępczego w naszym kraju. Obecnie tworzy Ośrodek Rodzin Zastępczych w którym realizowany będzie program naboru kandydatów na rodziny zastępcze, szkolenie i wspieranie rodzin objętych tym programem.

Członkami "Misji Nadziei" są wieloletni niespokrewnieni z dziećmi, profesjonalni rodzice zastępczy oraz wolontariusze, którzy system rodzinnej opieki zastępczej uważają za jedynie słuszną alternatywę dla obecnego modelu opieki całkowitej realizowanej przez domy dziecka.

W dniu 19 czerwca 1999 r. uczestnicy Walnego Zgromadzenia Chrześcijańskiego Stowarzyszenia Pomocy Dzieciom "Misja Nadziei" podjęli uchwałę aby zwrócić się do przedstawicieli rządu, sejmu, organizacji społecznych i innych środowisk z prośbą o interwencję w sprawie, wówczas jeszcze projektu, ROZPORZĄDZENIA RADY MINISTRÓW regulującego funkcjonowanie rodzin zastępczych.

Prezes Rady Ministrów Pan Jerzy Buzek w dniu 8 lipca 1999 roku podpisał nowe rozporządzenie Nr 713 Dz. U. 63 z 1999 roku. Weszło ono w życie w dniu 1 sierpnia 1999. Naszym zdaniem rozporządzenie jest dość enigmatyczne i zawiera sporo ogólników, które w przyszłości mogą być zbyt dowolnie interpretowane poprzez dodatkowe wyjaśnienia, wytyczne i inne uzupełniające rozporządzenia departamentów ministerstw, czy organów administracji lokalnej.

Wydaje się nam, iż rozporządzenie skupia się raczej, acz też nie do końca, na potrzebach osieroconych dzieci, oddalając w cień rodziny zastępcze z ich obawami i trudnościami z jakimi się borykają. Rozporządzenie kieruje wobec rodziców zastępczych żądania i podejmuje próbę sprecyzowania obowiązków nie chroniąc szlachetnych ludzi - rodziców zastępczych. Rozporządzenie nie gwarantuje żadnych zabezpieczeń socjalnych np. opłacanie składki ZUS, i nie gwarantuje żadnej stabilnej pomocy finansowej i fachowej merytorycznej.

Do najważniejszych uchybień rozporządzenia zaliczyć trzeba, (w odróżnieniu od dotychczas obowiązujcego rozporządzenia), zakończenie wypłacania zasiłku dla rodzin zastępczych, dla dzieci osiągających pełnoletniość, co wiąże się z zakończeniem edukacji dzieci w rodzinach zastępczych na poziomie szkoły zasadniczej i średniej. W rozporządzeniu nie ma też mowy o pomocy finansowej na tzw. usamodzielnienie się dziecka. Może to w przyszłości otworzyć drogę ku bezdomności.

Podpisane rozporządzenie wzbudzi poczucie braku stabilizacji zarówno dla dzieci jak i dla rodziców zastępczych. Efektem tak przygotowanego rozporządzenia stanie się frustracja, zniechęcenie i rezygnacja z podejmowania trudu rodzicielstwa zastępczego. Proponowana co półroczna weryfikacja rodziny zastępczej, kontrolowanie jej przez lokalnych urzędników, często nieprzygotowanych bezdusznych służbistów, otworzy wzorem amerykańskim tułaczą drogę osamotnionych dzieci z placówek poprzez kilka rodzin zastępczych ponownie do kolejnych placówek opiekuńczych.

Czytając niniejsze rozporządzenie odnieśliśmy wrażenie, że rozporządzenie odzwierciedla w znacznym stopniu poglądy amerykańskie. Należy jednak pamiętać, że polskie społeczeństwo jest znacznie uboższe od amerykańskiego, że my Polacy nadal budujemy swoje państwo, że jesteśmy na innym poziomie ekonomicznym, kulturowym, że mamy inną naszą świadomość społeczną i inną tradycję odpowiedzialności społecznej niż Amerykanie.

Środowisko profesjonalnych rodzin zastępczych, czuje się zaniepokojone tym, że podpisanie rozporządzenia w takiej formie załamie, wręcz zniweczy, wieloletnie wysiłki wielu organizacji społecznych i wielu ludzi propagujących ideę rodzicielstwa zastępczego. W konsekwencji ruch rodzicielstwa zastępczego zostanie zablokowany. Uważamy za zbędne przekonywanie, że rodzicielstwo zastępcze, w odróżnieniu od placówek wychowawczych, daje szansę lepszego rozwoju dziecka, bo jedynym miejscem, w którym człowiek może nauczyć się, jak być mamą i tatą, jest rodzina.

W naszym rozumieniu profesjonalizm rodzin zastępczych polega nie na komercjalizacji, zawodostwie czy pobieraniu zapłaty, ale na odpowiednim przygotowaniu do pełnienia roli rodzin preadopcyjnych, resocjalizacyjnych, terapeutycznych i hospicyjnych. Należy pamiętac, ze dzieci trafiające do rodzin zastępczych, często po wieloletnim pobycie w patologicznych środowiskach i w placówkach są chore fizycznie i mocno zaburzone w sensie duchowym jak i psychicznym.

Wnikliwa analiza rozporządzenia a zwłaszcza § 15 i sąsiednich, rodzi w nas przypuszczenie, że Rząd poszukując oszczędności, robi to tym razem kosztem osieroconych dzieci, a także kosztem ludzi o wysokich walorach etyczno moralnych, którzy podejmują się, lub w przyszłości będą chcieli się podjąć trudu bycia dla dziecka, rodziną zastępczą. Uważamy, że koszt, zwłaszcza społeczny i duchowy, tak pojmowanej oszczędności może się w przyszłości okazać bardzo duży. Natomiast spostrzeganie rodziców zastępczych jako beneficjantów Opieki Społecznej uważamy za, delikatnie to ujmując, brak szacunku dla rodziców zastępczych.

Widełkowy układ pomocy dla rodzin zastępczych, preferuje i udziela pomocy finansowej kandydatom o niskich dochodach. W praktyce oznacza to, że rodzinom których dochody są wysokie, a więc zaradne, gospodarne, składające się z osób wykształconych, pracowite i rozwijające się otrzymają 10 % wsparcie finansowe. Prawdopodobnie 40% wsparcie finansowe, zostanie przyznane rodzinom niezaradnym często wręcz patologicznym, dysfunkcyjnym i nadużywającym alkoholu. Dla wielu rodzin korzystniej będzie zrezygnować z pracy zawodowej, co obniży dochód, a tym samym pozwoli na uzyskanie większej kwoty pieniężnej. Tworzy to dziwną zasadę stań się wpierw biednym a uzyskasz większą pomoc, lub jest kolejnym dowodem na stwierdzenie - pomagaj, pomagaj, a jak przyjdzie co do czego, to tobie nikt nie pomoże.

Tworząc niepubliczny Ośrodek Rodzin Zastępczych czujemy się bardzo zaniepokojeni brzmieniem § 2 rozporządzenia które organizację opieki w rodzinach zastępczych powierza obecnym monopolistom, publicznym ośrodkom adopcyjno-opiekuńczym bądź zleca niepublicznym ośrodkom adopcyjno - opiekuńczym. Tak sformułowany paragraf zamyka możliwości lub mocno ogranicza działania istniejącym organizacjom trzeciego sektora, propagującym rodzicielstwo zastępcze, a nie zajmującym się adopcjami. Generalnie ujmując wyczuwalną intencją nowego rozporządzenia jest zamrożenie idei rodzicielstwa zastępczego.

Sugerujemy aby tak poważna sfera życia społecznego jaką jest idea zastępczego rodzicielstwa została uregulowana odrębną ustawą sejmową a nie tylko rozporządzeniem Rady Ministrów. Skoro Rząd skierował do Sejmu projekt ustawy (druk nr 215) o nawozach i nawożeniu, za zasadne uważamy przygotowanie i skierowanie przez Rząd projektu ustawy o zapobieganiu zjawiska sieroctwa społecznego, o rodzinach zastępczych i o rodzinnych domach dziecka.

Prosimy rodziny zastępcze oraz osoby prowadzące rodzinne domy dziecka o zgłaszanie nam wszelkich zastrzeżen, obaw i pojawiąjacych się trudnosci wynikających z wprowadzania reformy administracyjnej kraju.

Andrzej Olszewski
przewodniczący Zarządu Ch.S.P.D "Misja Nadziei"
członek Zarządu Fundacji na Rzecz Dzieci ze Środowisk Zagrożonych "Plus" w Krakowie
ojciec zastępczy

ROZPORZĄDZENIE

RADY MINISTRÓW NR 713

z dnia 8 lipca 1999 r.

w sprawie rodzin zastępczych.

Na podstawie art. 31 f, ust. 4 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414, Nr 106, poz. 668 i Nr 117,poz.756, Nr 162 poz. 1118 i 1126 oraz Dz. U. z 1999 r. Nr 20,poz.170) zarządza się, co następuje:

§ 1.

Rodziny zastępcze zapewniają dziecku, pozbawionemu trwale lub przejściowo szansy wychowania w rodzinie własnej, bieżącą pieczę oraz właściwe warunki wychowania i rozwoju.

2. Dziecko umieszcza się w rodzinie zastępczej na czas potrzebny do unormowania jego sytuacji życiowej.

Rodziny zastępcze dzielą się na rodziny zastępcze spokrewnione i rodziny zastępcze niespokrewnione z dzieckiem.

4. Pierwszeństwo w pełnieniu funkcji rodziny zastępczej mają osoby spokrewnione z dzieckiem, jeżeli dają gwarancję poprawy sytuacji dziecka.

§ 2.

Organizację opieki w rodzinach zastępczych powiatowe centrum pomocy rodzinie może powierzyć publicznemu ośrodkowi adopcyjno-opiekuńczemu bądź zlecić niepublicznemu ośrodkowi adopcyjno - opiekuńczemu.

W przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej na okres powyżej sześciu miesięcy, powiatowe centrum pomocy rodzinie lub ośrodki, o których mowa w ust.1, ustalają, nie rzadziej niż co pół roku, konieczność dalszego pobytu dziecka w rodzinie zastępczej.

§ 3.

Jeżeli pełnienie funkcji rodziny zastępczej dotyczy dziecka niepełnosprawnego albo z zaburzeniami rozwoju wymagającymi pomocy, pielęgnacji specjalistycznej lub resocjalizacji, to osoby pełniące funkcję rodziny zastępczej powinny być przygotowane do sprawowania opieki i wychowania odpowiedniego do umiejętności i potrzeb dziecka.

§ 4.

Przy doborze rodziny zastępczej dla dziecka należy kierować się w szczególności:

odpowiednim przygotowaniem, o którym mowa w art. 31e ust.2 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej( Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414, Nr 106, poz. 668 i Nr 117,poz.756, Nr 162 poz. 1118 i 1126oraz Dz. U . z 1999 r. Nr 20,poz.170) zwanej dalej "ustawą", przyszłych rodziców zastępczych do pełnienia funkcji rodziny zastępczej organizowanym przez jednostki i podmioty określone w § 2 ust.1,

zasadą nie rozłączania rodzeństwa, chyba że dobro dziecka przemawia za odstępstwem od tej zasady,

zasadą wysłuchania opinii dziecka i w miarę możliwości uwzględnienia jego zdania.

§ 5.

Starosta umieszcza w rodzinie zastępczej niespokrewnionej z dzieckiem w pierwszej kolejności dziecko:

1/w wieku do dziesięciu lat ,
2/ oczekujące na przysposobienie ,

3/ rodziców, w stosunku do których toczy się postępowanie o pozbawienie władzy rodzicielskiej.

W szczególnie trudnej sytuacji osobistej dziecka, w rodzinie, o której mowa w ust. 1, starosta może umieścić w pierwszej kolejności dzieci starsze niż określone w ust. 1 pkt 1.

§ 6

Dzieci zakwalifikowane w trybie i na zasadach określonych w odrębnych przepisach do kształcenia specjalnego, udziału w zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych albo pomocy profilaktyczno-wychowawczej lub resocjalizacyjnej, mogą być umieszczone jedynie w rodzinie zastępczej, która ma pełne rozeznanie występujących u dziecka zaburzeń.

W rodzinie zastępczej umieszcza się w tym samym czasie nie więcej niż troje dzieci z zastrzeżeniem ust. 3.

W przypadku rodzeństwa dopuszcza się umieszczenie w rodzinie zastępczej większej liczby dzieci.

Dzieci umieszczone w niespokrewnionej rodzinie zastępczej, otrzymującej wynagrodzenie z tytułu świadczonych usług, nie mogą być oddawane do żłobka.

§ 7

Starosta, właściwy dla miejsca zamieszkania rodziny zastępczej, po otrzymaniu orzeczenia sądu opiekuńczego o ustanowieniu dla dziecka rodziny zastępczej, zawiadamia niezwłocznie sąd opiekuńczy o zawarciu umowy , o której mowa w art. 31 f ust. 2 ustawy, jednak nie później niż w terminie 30 dni od dnia doręczenia orzeczenia oraz przesyła odpis tej umowy.

§ 8

Starosta w przypadku orzeczenia sądu opiekuńczego o ustanowieniu dla dziecka rodziny zastępczej bez jej wskazania, umieszcza dziecko w rodzinie zastępczej wskazanej przez jednostkę lub podmiot, o których mowa w § 2 ust. 1.

Starosta zawiadamia sąd opiekuńczy o sposobie wykonania orzeczenia, o którym mowa w ust.1 lub o okolicznościach uniemożliwiających wykonanie orzeczenia i o sposobie zapewnienia w tym czasie dziecku opieki.

§ 9

Umowa cywilnoprawna powierzenia dziecka, o której mowa w art. 31 d ust. 3 ustawy, powinna zawierać w szczególności:

1/ określenie rodzaju rodziny zastępczej,

2/ określenie czasu pobytu dziecka w rodzinie zastępczej,

3/ wysokość pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie wydatków związanych z utrzymaniem dziecka.

§ 10

Rodzina zastępcza sprawuje opiekę nad powierzonym dzieckiem osobiście.

§ 11

Rodzina zastępcza obowiązana jest podtrzymywać w miarę możliwości i odpowiednio do potrzeb dziecka jego kontakt emocjonalny z rodziną naturalną.

§ 12

Rodzina zastępcza pozostaje w kontakcie z jednostką lub podmiotem, o których mowa w § 2 ust.1, oraz sądem opiekuńczym. W szczególności jest zobowiązana do informowania o trudnościach w pełnieniu funkcji rodziny zastępczej.

Rodziny zastępcze obowiązane są do informowania jednostki lub podmiotu, o których mowa w § 2 ust. 1, o każdej zmianie w sytuacji życiowej dziecka, zwłaszcza o przerwie w sprawowaniu osobistej opieki nad dzieckiem, przerwaniu przez dziecko nauki lub dłuższym niż miesiąc pobycie poza domem.

§ 13

Starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania rodziny zastępczej udziela jej pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dzieci umieszczonych w rodzinie zastępczej, zwanej dalej "pomocą pieniężną",

Pomoc pieniężna, o której mowa w ust. 1, przysługuje od daty faktycznego przyjęcia dziecka w wykonaniu orzeczenia sądu opiekuńczego o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej lub od daty zawarcia przez starostę umowy cywilnoprawnej powierzenia dziecka do uzyskania przez nie pełnoletności.

§ 14

Rodzinie zastępczej przysługuje pomoc pieniężna na każde umieszczone dziecko. Wysokość tej pomocy uzależniona jest od:

sytuacji dochodowej rodziny ,

wieku i stanu zdrowia dziecka.

§ 15

Rodzina zastępcza otrzymuje miesięcznie pomoc pieniężną:

1/ 40 % kwoty bazowej, o której mowa w art. 19 ustawy z 17 grudnia 1998 r.o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. nr 162, poz. 1118 i z 1999 r. nr 38, poz.360), ogłaszanej przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym RP "Monitor Polski" dla celów emerytalno - rentowych, zwanej dalej "kwotą bazową", jeżeli dochód rodziny nie przekracza lub jest równy dochodowi ustalonemu zgodnie z art. 4 ustawy
2/ 20 % kwoty bazowej, jeżeli dochód nie przekracza lub jest równy 200% dochodu ustalonego zgodnie z art. 4 ustawy,

3/ 10 % kwoty bazowej, jeżeli dochód przekracza 200% dochodu ustalonego zgodnie z art. 4 ustawy.

Rodzina zastępcza otrzymuje miesięcznie pomoc pieniężną, z zastrzeżeniem § 16 , w wysokości:

1/ 80 % kwoty bazowej, jeżeli dochód nie przekracza, lub jest równy dochodowi ustalonemu zgodnie z art. 4 ustawy, a dziecko spełnia warunki określone w § 6 ust. 1 lub nie ukończyło trzech lat,

2/ 40 % kwoty bazowej, jeżeli dochód przekracza dochód ustalony zgodnie z art. 4 ustawy, a dziecko spełnia warunki określone w § 6 ust. 1 lub nie ukończyło trzech lat,

3/ 80 % kwoty bazowej, niezależnie od dochodu ustalonego zgodnie z art. 4 ustawy, jeżeli dziecko jest uprawnione do zasiłku pielęgnacyjnego.

§ 16

W okresie przebywania dziecka w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, placówce resocjalizacyjnej, domu pomocy społecznej lub innej placówce opieki całodobowej rodzina zastępcza otrzymuje pomoc pieniężną w wysokości 10 % kwoty ustalonej dla tej rodziny na podstawie § 15.

§ 17

1. Wysokość wynagrodzenia, o którym mowa w § 6 ust. 4, ustala starosta, biorąc pod uwagę w szczególności :

1/ liczbę dzieci objętych opieką,

2/ wiek , stan zdrowia i rozwoju dzieci,

3/ trudną sytuację osobistą dzieci,

4/ problemy opiekuńczo-wychowawcze.

2.Wysokość wynagrodzenia , o którym mowa w ust.1 , nie może przekroczyć

150 % wysokości kwoty bazowej, o którym mowa w § 15 ust.1 pkt 1.

§ 18

Rodzinie zastępczej może być przyznana na jej wniosek jednorazowa pomoc w wysokości do 150 % kwoty bazowej na pokrycie niezbędnych wydatków związanych z potrzebami przyjmowanego dziecka do rodziny.

Przyznanie pomocy, o której mowa w ust. 1, wymaga uzgodnienia z rodziną.

Pomoc, o której mowa w ust. 1, może być przyznana w formie pieniężnej lub rzeczowej zależnie od dokonanych ustaleń w tym zakresie.

§ 19

Rodzinie zastępczej, której dziecko na skutek zdarzenia losowego wymaga dodatkowej pomocy, starosta może udzielić jednorazowej pomocy finansowej w wysokości do 50 % kwoty bazowej lub pomocy okresowej w wysokości do 50 % kwoty bazowej wypłacanej miesięcznie w okresie trwania tego zdarzenia.

§ 20

Rodzice, których dzieci przebywają w rodzinie zastępczej, ponoszą odpłatność, ustalaną w decyzji przez starostę właściwego dla miejsca zamieszkania rodziny zastępczej, do wysokości miesięcznej pomocy pieniężnej otrzymywanej na dziecko umieszczone w rodzinie zastępczej.

Od ponoszenia odpłatności, o której mowa w ust. 1, zwolnieni są rodzice uiszczający na mocy orzeczenia sądu alimenty na dziecko umieszczone w rodzinie zastępczej.

Jeżeli jedno z rodziców płaci alimenty na dziecko przebywające w rodzinie zastępczej lub nie żyje, a dziecko otrzymuje z tego tytułu rentę rodzinną, to drugie z rodziców ponosi odpłatność równą różnicy pomiędzy wysokością alimentów lub renty a wysokością otrzymywanej miesięcznej pomocy pieniężnej.

Jeżeli jedno z rodziców nie żyje, a dziecko nie otrzymuje z tego tytułu renty rodzinnej, to drugie z rodziców ponosi odpłatność równą połowie wysokości otrzymywanej miesięcznej pomocy pieniężnej.

W szczególnie uzasadnionych przypadkach starosta może okresowo zwolnić rodziców, na ich wniosek, całkowicie lub częściowo z odpłatności.

§ 21

Opłaty, o których mowa w § 20, są wnoszone do kasy powiatu lub na rachunek bankowy powiatu wskazane w decyzji, o której mowa w § 20 ust. 1.

§ 22

Odpłatność rodziców za umieszczenie dzieci w rodzinach zastępczych na podstawie ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (Dz.U. z 1982 r. Nr 35, poz. 228, Dz.U. z 1992 r. Nr 24, poz. 101, Dz.U. z 1995 r. Nr 89, poz. 443 oraz Dz.U z 1998 r. Nr 106 poz. 668 ) regulują odrębne przepisy.

§ 23

Rozporządzenie wchodzi w życie 1 sierpnia 1999 r.

Prezes Rady Ministrów