Stowarzyszenie Zastępczego Rodzicielstwa
Poznań, dnia 24 września 1999
Pan
Rzecznik Praw Obywatelskich
Al. Solidarności 77
00-090 Warszawa
Opinia i wnioski
Zarządu Stowarzyszenia Zastępczego Rodzicielstwa, z siedzibą w Poznaniu, na temat Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 lipca 1999 roku w sprawie rodzin zastępczych (Dz.U. Nr 63, poz. 713).
Rozporządzenie, oprócz wielu słusznych i postulowanych rozwiązań, zawiera zapisy naruszające interes rodzin zastępczych. Są to zagrożenia, które naszym zdaniem, mogą utrudnić rozwój idei przyjmowania porzuconych i osieroconych dzieci do rodzin zastępczych.
1. Nastąpiło znaczące pogorszenie sytuacji materialnej rodzin zastępczych, utworzonych w bieżącym roku i na czas nieokreślony, a których dochody przekraczają minimum socjalne. Większość przeciętnie zarabiających rodziców zastępczych obecnie kwalifikuje się jedynie do uzyskania częściowego zwrotu kosztów utrzymania w wysokości 20% kwoty bazowej (nieubruttowione średnie wynagrodzenie w kraju). Dotychczas częściowy zwrot kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej wynosił 40% średniej krajowej. Dla nowo zakładanych rodzin zastępczych zbyt nisko został ustalony próg uzyskiwanego dochodu. Tak więc, koszty zadania publicznego, jakim jest przyjęcie do rodziny zastępczej dziecka osieroconego, został przerzucony w zbyt dużym rozmiarze, nie rekompensującym wydatków, na barki ludzi dobrej woli. Jest to sytuacja społecznie niesprawiedliwa i sprzeczna ze zobowiązaniami Państwa względem społeczeństwa, wyrażonymi w Konstytucji, Ustawie o oświacie i Ustawie o pomocy społecznej. Tym bardziej, że w tym samym czasie finansowane są placówki opiekuńczo wychowawcze, których koszty utrzymania jednego dziecka nie rzadko są dziesięciokrotnie wyższe, niż te, które są obecnie ofiarowane rodzinom zastępczym. A przecież rodziny zastępcze mają być przyszłością opieki nad porzuconymi dziećmi !? W takiej sytuacji, przyjęcie przez rodzinę zastępczą zadania publicznego, odbywa się kosztem obniżenia materialnego i opiekuńczego poziomu życia pozostałych członków rodziny. Ze względu na zaniedbania, przyjęte dzieci wymagają wzmożonych wysiłków opiekuńczych i wychowawczych. Nadrabianie zaniedbań z przeszłości i leczenie zaburzonego rozwoju przyjętych dzieci nie tylko kosztuje, ale w sposób oczywisty ogranicza czas rodziców zastępczych. Czas, który w innych rodzinach jest przeznaczany na dodatkowe zarobkowanie lub wypoczynek i kontakt z naturalnymi dziećmi.
2. Następny problem, to przyznawanie pomocy finansowej tylko do momentu osiągnięcia przez dziecko zastępcze pełnoletności. Tego przywileju nikt nie pozbawił dzieci z domów dziecka. Jedynie dzieci, przyjęte w ramach rodziny zastępczej, skazuje się na szybsze zakończenie edukacji. A przecież, na skutek bardzo częstych zaniedbań wyniesionych z domów rodzinnych, większość tych dzieci ma znaczne opóźnienia i braki w podstawowym wykształceniu. Siedemnastolatkowie, kończący szkołę podstawową, wcale nie należą do rzadkości pośród dzieci zastępczych. Ponadto, wraz z obecną reformą oświatową, wydłużył się o jeden rok okres kształcenia podstawowego. Tak więc, w trudnym i najdroższym okresie dla rodziny zastępczej - w okresie kształcenia zawodowego - przynajmniej przez jeden rok będzie ono na całkowitym utrzymaniu rodziców zastępczych. Uważamy takie rozwiązanie za szkodliwe społecznie i krzywdzące rodzinę przyjmującą i dziecko.
Doczekaliśmy się wreszcie zrębów nowej polityki społecznej państwa względem rodzin zastępczych. Otworzyły się nowe możliwości przed organizatorami opieki i rodzinami przyjmującymi potrzebujące dzieci. Jest to cenne. Jednakże poruszone tutaj dwa problemy, stanowią poważną przeszkodę w rozwoju zastępczego rodzicielstwa w naszym kraju. A ponadto, w powszechnym odczuciu rodziców, przyjęte rozwiązania w tych sprawach są krzywdzące dla obecnych i przyszłych rodziców zastępczych. Dlatego wnosimy, aby w przedmiotowym Rozporządzeniu RM w sprawie rodzin zastępczych, dokonać następujących zmian:
1. podnieść progi, które zgodnie z § 15. 1. ustalają wpływ dochodu rodziny zastępczej na otrzymywanie częściowego zwrotu kosztów utrzymania w wysokości 40%, 20% lub 10% kwoty bazowej,
2. przywrócić możliwość kształcenia i pozostawania dzieci w rodzinie zastępczej przez okres niezbędny do zdobycia wykształcenia przynajmniej zawodowego, uwzględniającego opóźnienia edukacyjne dziecka, wynikłe z jego przeszłości i przeszkód, na które rodzina zastępcza nie miała wpływu, to jest zmianę przepisu § 13. 2., ustalającego uzyskanie pełnoletności, jako górną granicę istnienia rodziny zastępczej.
Jesteśmy przekonani co do społecznej wagi postulowanych zmian, które odzwierciedlają poglądy licznych rodzin zastępczych. W naszym Stowarzyszeniu dominują świadome rodziny zastępcze niespokrewnione. Rozgoryczenie i niepewność objawiają szczególnie nowo zawiązane rodziny zastępcze. Dlatego w poczuciu odpowiedzialności za te rodziny i za przyszłość zastępczego rodzicielstwa, wnosimy jak powyżej. Rozpatrując powyższą opinię i wypływające z niej wnioski, prosimy o zastanowienie się, do jakiej grupy społecznej adresowana jest idea zastępczego rodzicielstwa? Kto wyraża gotowość do zastępowania dziecku rodziny naturalnej? Jakie grupy społeczne najbardziej odpowiadają roli rodziców zastępczych? Czy obecnymi rozwiązaniami prawno-finansowymi nie pozbawiamy potencjalnych rodziców materialnych warunków umożliwiających podjęcie się funkcji rodzica zastępczego?
Bycie rodzicem zastępczym wymaga poświęcenia i dużej świadomości, szczególnie dla niespokrewnionych dzieci. Z naszych doświadczeń wynika, że najlepszymi rodzicami zastępczymi są osoby, których dochód zazwyczaj mieści się w obecnie wyznaczonym 20% przedziale wsparcia. A dziecko w rodzinie zastępczej, jeżeli nie jest mocno zaburzone i posiada przeciętne potrzeby, kosztuje od 40 do 60% kwoty bazowej wspomnianej w Rozporządzeniu. Tyle kosztuje stwarzanie normalnych warunków do nadrabiania zaniedbań z przeszłości. Dlaczego Rada Ministrów przerzuca zobowiązania państwa do zapewnienia wszystkim dzieciom opieki na barki obywateli, którzy wykazują się dobrą wolą i poczuciem odpowiedzialności? Czy nie byłoby bardziej sprawiedliwe, aby takąż odpowiedzialność wzięli na siebie także pozostali podatnicy, finansując potrzeby dzieci w rodzinach zastępczych w wysokości odpowiadającej poczuciu społecznej sprawiedliwości i przyzwoitości?
Paweł Urbanowicz
Przewodniczący Zarządu Krajowego Stowarzyszenia Zastępczego Rodzicielstwa
w Poznaniu
Adres kontaktowy:
ul. Bydgoska 6/7, 61-123 Poznań
tel/fax: 061-875 20 37
Konto: WBK S.A., VI O./Poznań
Nr Rachunku: 10901362-13260-128-00-0
Regon: 631014203, NIP: 782-19-77-188
e-mail: szr@fosterparents.org.pl.
Apel w sprawie Rozporządzenia RM nr 713
Towarzystwo Rozwijania Aktywności Dzieci
"Szansa"
Oddział Katowicki
Bytom, 25.X.1999r.
Dotyczy:
Stanowiska i prośby o nowelizację rozporządzenia Rady Ministrów z 8 lipca 1999roku w sprawie rodzin zastępczych.
Towarzystwo Rozwijania Aktywności Dzieci " Szansa" jest organizacją społeczną, która w różny sposób pomaga dzieciom i ich rodzinom w przezwyciężaniu trudności dnia codziennego, angażuje się w rozwiązywanie problemów rodzin ubogich, aktywizuje dzieci i młodzież, niweluje skutki sieroctwa społecznego i jednoczy kręgi ludzi zaangażowanych dzieło pomocy dziecku rodzinom. Gorąco popieramy kierunki przemian systemu profilaktyki i opieki nad dzieckiem, działania władz centralnych i koalicji organizacji pozarządowych dążących do transformacji Placówek opiekuńczo - wychowawczych oraz tworzenia autentycznych, sprawnie zorganizowanych i dobrze funkcjonujących lokalnych systemów opiekuńczych. Nasze działania realizujemy m. in. poprzez powoływanie i stałe doskonalenie funkcjonowania " Szansowych" Ośrodków Pomocy Dziecku i Rodzinie i Ośrodków Rodzin Zastępczych.
Ośrodek Rodzin Zastępczych " Szansa" z siedzibą w Bytomiu pl. Jana 13 działa od 1 maja 1998 roku. Ośrodek promuje rodzinną opiekę zastępczą, szkoli, przygotowuje i kwalifikuje dzieci i rodziców, którzy z własnej woli podjęli się trudu przeszkolenia i przyjęcia do własnej rodziny z potrzeby serca dziecka osieroconego i często odrzuconego przez bliższą i dalszą rodzinę własną. Bardzo cenimy te rodziny. Doceniamy ich szlachetne intencje. Dostrzegamy, ze częstokroć decyzje tych rodzin są trudne do zrozumienia w społecznościach własnych rodzinnych, sasiedzkich i lokalnych. Po dokładnym poznaniu tych rodzin, po wspólnie odbytych spotkaniach i zajęciach szkoleniowych zdecydowanie stwierdzamy, że tym rodzinom należy podziękować za decyzje pomocy dzieciom, za trud pracy własnej, za zaangażowanie w rozwiązywanie zyciowych spraw dzieci oddanych pod ich opiekę,
a wreszcie i za to, że jako pierwsi podjęli się praktycznie dzieła reformowania przestarzałego, instytucjonalnego systemu opiekuńczego utrwalonego w naszym kraju.
Tymczasem wejście w zycie nowego rozporządzenia dot. rodzin zastępczych jest sygnałem, że intencje reformujących system opieki nad dzieckiem i wprowadzających zmiany ustawodawcze w funkcjonowaniu rodzin zastępczych rozminęły się z oczekiwaniami niespokrewnionych i profesjonalnych rodzin zastępczych, tj rodzin, które dopiero pojawiły się na naszym rynku usług opiekuńczych i o które winniśmy dbać, wspierać ich rozwój i monitorować efektywność ich funkcjonowania w aspekcie zaspokajania potrzeb wyższego rzędu dla dzieci osieroconych, ekonomicznym i transformacji całości systemu opieki nad dzieckiem.
Dostrzegają to i mówią otwarcie o tych sprawach pracownicy naszego ośrodka i rodziny tworzące grupę wsparcia i samopomocy wzajemnej, którzy na spotkaniu w dniu 18 października br. poświęconym zapoznaniu się z doświadczeniami holenderskimi we wdrażaniu programu rodzinnej opieki zastępczej postanowili zwrócić się do władz i wszelkich możliwych instytucji, organizacji samorządowych i samopomocowych z apelem o pilne zmiany i nowelizację rozporządzenia w celu zagwarantowania dzieciom opuszczonym ( o ile nie mogą wychowywać się w rodzinie własnej) prawa do wychowywania w rodzinie zastępczej i w trosce o pełne wdrożenie w życie programu rodzinnej opieki zastępczej, jako najważniejszego elementu reformy systemu opiekuńczego w kraju.
Domagamy się zmian w :
1. Rozporządzenie § 15.1: Zagwarantowania rodzinom niespokrewnionym pomocy pieniężnej w wysokości 40% lub 80% (dot. § 15.2) kwoty bazowej o której mowa w art. 19 ustawy z 17 grudnia 1998 r.
Uzasadnienie wniosku:
Koszt pobytu dzieci w domach dziecka oscyluje w granicach 1 400 zł/miesięcznie. Jeżeli mamy promować i szkolić opiekunów zastępczych, którzy maja zabierać do rodzin dzieci z domów dziecka to zapewnijmy im minimalną odpłatnosci na dziecko w wysokości 520 zł/miesięcznie. Jako pracownicy ośrodka uważamy, że powinna to być wyższa kwota. Nadmieniamy, że nowe rozporządzenie "upodliło" rodziców zastępczych, którym zabrano kwotę 520 zł/miesięcznie i przydzielono na podstawie długiego wywiadu środowiskowego kwotę 132 zł lub 264 zł/miesięcznie w zależności od dochodu członków rodziny.
2. Rozporządzenie § 6.4 i § 17: Szybkie okreslenie zasad wynagradzania rodzin zastępczych niespokrewnionych. Rozporządzenie w tym punkcie jest "martwe" ponieważ nikt w samorządach lokalnych nie wie jak realizować powyższy zapis i niema środków finansowych na jego realizację przynajmniej w br.
3. Przywrócenie zasady wypłacania zasiłku dla rodzin zastępczych niespokrewnionych w przypadku dzieci i młodzieży, która osiagnęła pełnoletniość i kontynuuje naukę w szkołach wyższych.
Uważamy, że pomimo wielu pozytywnych i właściwych regulacji prawnych w nowym rozporządzeniu należy dążyć do jego nowelizacji w aspekcie przyjścia z pomocą nowo utworzonym rodzinom zastępczym niespokrewnionym.
Jesteśmy otwarci na współpracę i wymianę informacji nt. rodzinnej opieki zastępczej z innymi ośrodkami i organizacjami pozarządowymi.
Opracował:
Andrzej Łabądż
prezes Oddziału Śląskiego Towarzystwo Rozwijania Aktywności Dzieci "Szansa"
Adres kontaktowy:
OŚRODEK RODZIN ZASTĘPCZYCH
Towarzystwo Rozwijania Aktywności Dzieci " SZANSA"
41 - 930 BYTOM
ul. Plac Jana 13
tel./fax (032) 286-75-71